Strona Główna
Wstecz
Artykuł
Rehabilitacja Medyczna - kwartalnik
Tom 8 rok 2004, Wydanie numer 3
Rehabilitacja Medyczna 2004; 8(3): 9-14
Zaburzenia samoświadomości objawów chorobowych w nabytym uszkodzeniu mózgu w kontekście rehabilitacji
Self-awareness impairment of deficit of illness symptoms in patients after brain injury
Katarzyna E. Polanowska, Joanna B. Seniów
Pracownia Neuropsychologii Klinicznej II Kliniki Neurologicznej Instytutu Psychiatrii i Neurologii w Warszawie
Słowa kluczowe
zaburzenia samoświadomości, objawy chorobowe, anozognozja, uszkodzenie mózgu, rehabilitacja
Streszczenie
Zaburzenie samoświadomości nabytych dysfunkcji sensomotorycznych i poznawczo-behawioralnych jest częstym następstwem uszkodzenia mózgu. Rodzaje zaburzeń samoświadomości i konkretne ich objawy zmieniają się zwykle dynamicznie wraz z upływem czasu od zachorowania i przebiegiem procesu zdrowienia. Patologiczny poziom samoświadomości to brak poczucia inwalidyzujących objawów choroby (anozognozja), przejawiający się niezdolności do dostrzeżenia własnej niepełnosprawności i krytycznej oceny swego funkcjonowania pod względem posiadanych zaburzeń i zachowanych umiejętności. Poszczególne stopnie samoświadomości, w aspekcie wnikliwości i jakości wglądu, według modelu Crosson’a obejmują trzy współzależne poziomy: tzw. świadomość intelektualną, okresowo pojawiającą się świadomość deficytów oraz świadomość antycypacyjną. Z teoretycznego punktu widzenia, zróżnicowane formy zaburzeń samoświadomość u chorych po uszkodzeniu mózgu są najczęściej rozpatrywane w ramach koncepcji neuroanatomicznych, neuropsychologicznych lub – rzadziej – psychodynamicznych. Klinicznie, ograniczona samoświadomość dysfunkcji chorobowych poważnie utrudnia prowadzenie rehabilitacji, ponieważ wiąże się z małym zaangażowaniem chorego w program terapii, biernym podejściem do usprawniania, a nawet brakiem współpracy z zespołem terapeutycznym. Oprócz utrudnienia rehabilitacji, zaburzenia samoświadomości wiążą się z ograniczoną umiejętnością samodzielnego funkcjonowania w życiu codziennym i podejmowania ważnych decyzji, a w szczególności powrotu do przedchorobowych form odpowiedzialnej aktywności społecznej i zawodowej. Nieświadomość określonych typów objawów (percepcyjnych, motorycznych, językowych, itd.) pociąga za sobą konieczność stosowania różnych form terapii, z elementem pracy nad wglądem. Program terapii powinien być zwykle wielospecjalistyczny czyli łączący terapię funkcji poznawczych z psychoedukacją, psychoterapią, fizjoterapią i terapią zajęciową.